یادداشتی در اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی مشهد:

به گزارش مفدامشهد، هانیه طاهری روانشناس اداره مشاوره در مورد اختلال بیش فعالی و نقص توجه در افراد بزرگسال مطلبی را منتشر کرده است که بمعمولاً در ذهن اغلب افراد با کودکی پر سر وصدا که توان نشستن طولانی مدت را ندارد تداعی می­شود در صورتیکه بیش فعالی می­تواند انواع مختلفی داشته باشد که گاهاً خبری از سر و صدا هم در آن نباشد و یا اینکه این وضعیت مربوط به یک فرد بزرگسال باشد نه صرفاً یک بچه.

اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) الگویی از مشکلات است که معمولا در کودکی ایجاد می شوند. والدین و معلّم ها متوجه می شوند که کودک یکی یا چند مورد از علایم زیر را دارا باشد :

• بیش از حد معمول فعالیت و تحرک دارد.
•  دائم حواسش پرت می شود. نمیتواند حتی برای مدت کوتاهی مشغول یک کار ثابت باشد.
•  تکانشی است یعنی بدون فکر و ناگهانی دست به کاری می زند.

افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی ممکن است صرفاً علایم مربوط به فعالیت زیاد و تکانشی بودن را دارا باشند و یا تمرکز کافی را نداشته باشند و در مواردی هر دو دسته این نشانه ها را توام با هم تجربه کنند .

 بسیاری از افراد حداقل برخی از علائم بالا را در خود دارند ولی دچار اختلال نقص توجه و بیش فعالی نیستند. زمانی می توان گفت فردی به ADHD مبتلاست که علائم بالا ارتباط فرد با سایر افراد، وضعیت شغلی یا تحصیلی اش را دچار مشکل کند.

این اختلال با افزایش سن بهتر میشود ولی ممکن است در بزرگسالی هم ادامه پیدا کند. در این صورت معمولا بیش فعالی تخفیف پیدا می کند ولی رفتارهای تکانشی، ضعف تمرکز و ریسک پذیری ممکن است بدتر شوند. این مسائل ممکن است با یادگیری، کار و نحوه ارتباط فرد با دیگران تداخل پیدا کنند.

 افسردگی، اضطراب، اعتماد به نفس پایین و سوءمصرف مواد در بزرگسالان مبتلا به ADHD شایع است.

این اختلال معمولا در کودکان زمانیکه اولین بار در محیط آموزشی نظیر پیش دبستانی قرار می­گیرند خودنمایی می­کند و کودک از طریق مدرسه به روانشناس و یا روانپزشک ارجاع داده می­شود و در بزرگسالان زمانی فرد برای درمان و پیگیری مراجعه می­کند که با مشکلاتی در زمینه روابط  با دیگران، درگیری هایی در محیط کاری و یا  محیط تحصیلی روبرو شود.

اگر به این اختلال مبتلا باشید متوجه می شوید که:

• بی­دقّت هستید، به جزئیات توجه نمی­کنید، خصوصا در مواردی که احساس می­کنید موضوع کسل­کننده است. حواستان به راحتی پرت می­شود.
• برایتان سخت است که به صحبت سایرین گوش کنید، به­ همین خاطر مرتب حرفشان را قطع می­کنید یا جمله­شان را برایشان تمام می­کنید. یا این­که در مواقعی که نباید چیزی بگوئید حرف می­زنید.
• برایتان مشکل است که از یک دستورالعمل پیروی کنید.
• به سختی می­توانید به کارهایتان نظم و ترتیب بدهید. کارهای زیادی را به طور همزمان شروع می­کنید بدون آن­که آنها را به پایان برسانید.
• تحمّل انتظار کشیدن را ندارید و مواقعی که اتفاق خاصی نمی­افتد احساس بی­حوصلگی می­کنید. بی­قرار هستید و نمی­توانید آرام بمانید.
• فراموشکار هستید. وسایلتان را گم می­کنید یا یادتان می­رود که آنها را کجا گذاشته­اید.
• به آسانی تحریک­پذیر، بی­طاقت یا سرخورده می­شوید یا این­که به سرعت از کوره در می­روید.
• احساس می­کنید ناآرام و عصبی هستید، غلبه بر افکارتان مشکل است و به سختی می­توانید استرس­هایتان را کنترل کنید.
• می­خواهید هر کاری را بدون فکر و تأمل و در همان لحظه انجام بدهید که باعث می­شود به دردسر بیافتید

درخصوص عوامل ایجاد کننده اختلال نقص توجه و بیش فعالی به نظر می رسد که ژن ها در ایجاد آن نقش داشته باشند. در یک سوم موارد حداقل یکی از والدین فرد مبتلا علائم مشابهی را داشته است همچنین در صورتی که مادر حین بارداری یا زایمان دچار مشکلاتی شده باشد، احتمال ایجاد ADHD  در کودک بیشتر می­شود. این مشکلات شامل مصرف مواد یا دارو حین بارداری، وزن کم نوزاد حین تولد، عفونت های مغزی ، تماس با سموم یا برخی شرایط استرس زا برای مادر می باشد.

برای درمان این اختلال می­توان از دارو درمانی، روان­ درمانی و همچنین نوروفیدبک استفاده کرد.

درمان دارویی شامل دو دسته داروهای محرک و غیرمحرک می­باشد که بنا به نظر روانپزشک و نشانه های فرد مبتلا تجویز می­شود.

به کمک روان درمانی می­توان :

• راه هایی پیدا کنید که مطمئن شوید که وظایف مهمی راکه باید انجام بدهید، انجام می­دهید.
• راه هایی پیدا کنید تا به زندگی­تان بهتر نظم بدهید.
• راه هایی پیدا کنید که بتوانید احساس اضطراب خود را کاهش دهید. 

و در پایان این سوال مطرح می­شود که چگونه می توانم به خودم کمک کنم، در ادامه راهکارهایی عمای ارائه شده که فرد می­تواند با خودیاری شرایط را برای خویش اسانتر نماید ؛

۱) به سایرین در مورد این اختلال بگوئید: ولی از این تشخیص به عنوان« عذر و بهانه» استفاده نکنید.

۲) از دوستان و افراد خانواده خود کمک بخواهید و دقیقا بگوئید که چه می خواهید.

۳) در مورد این که چه تاثیری بر دیگران می گذارید از آنها بازخورد بگیرید، همینطور زمانی که کارها را درست انجام می دهید از دیگران بازخورد بگیرید و بدین ترتیب از تاثیر واقی خود بر آنها آگاه شوید.

۴) از ساختار و چارچوب استفاده کنید و اولویت گذاری کنید.

۵)  لیست و یادداشت تهیه کنید.

۶)  از برگه های یادآور و کدگذاری با رنگ های مختلف استفاده کنید.

۷) اهداف بزرگ را به هدف های کوچکتر و قابل انجام تقسیم کنید.

۸) وقتی اوضاع خوب پیش می رود به خودتان جایزه بدهید: خودتان را در مواقعی که کارها خیلی هم بد انجام نشده اند هم تشویق کنید.

۹) وظایف کسل کننده را زود انجام دهید: به یک باره این کارها را جمع و جور کنید.

۱۰)  قبول کنید که برخی کارها فقط «سخت» هستند: با این باور این نوع کارها شما را از پا در نمی آورند.

۱۱)  برای جلسات یا مکالمات مشکل برنامه ریزی کنید: مشکلات را پیش بینی کنید.

۱۲)  راه هایی پیدا کنید که به شما کمک کنند تا بهتر تمرکز کنید: موسیقی حین انجام کار، سکوت یا این که شیء ای را انتخاب کنید که بتوانید با دستانتان با آن بازی کنید.

۱۳)  برای خودتان اوقات فراغت و استراحت در نظر بگیرید: ورزش، دویدن و ...

۱۴)  خودتان را سرزنش نکنید: ( دیگران را هم سرزنش نکنید.)

۱۵)  به یک گروه حمایتی بپیوندید یا خودتان یک گروه را راه اندازی کنید!

۱۶)  یاد بگیرید که شرایط خلقی خود را تحمل کنید بدون این که دچار هول و اضطراب بشوید یا این که فاجعه سازی کنید. به خودتان نگوئید:" ناامید هستم." یا "هیچوقت نمیتوانم که..."

۱۷)  دوستانی پیدا کنید که برایتان مفید هستند و  با آنها وقت بگذرانید.

و در پایان به خودتان افتخار کنید: بله، واقعا!..شما دارید تلاش می کنید تا شرایط و اوضاع را بهتر کنید!!