در مطالب قبل بر دو اصل استفاده از حافظه و بهداشت حافظه اشاره کردیم .. در این مبحث به اصل اولیه مطالعه و اصل یادگیری و یادسپاری برای تقویت حافظه میپردازیم .

اصول اولیه مطالعه :

اولین اصل قبل ازشروع مطالعه چیست ؟ چگونه می توان بازده مطالعه را افزایش داد؟ نحوه تفکرات و اراده چه نقشی در مطالعه و کارهای روزمره دارد؟ و بهترین زمان و مکان مناسب برای مطالعه چیست؟ یکی از ضروری ترین و کاملترین ابزار پیشرفت انسان مطالعه است برای اینکه بتوانید مطالعه بهتری داشته باشید تا بازیابی و بخاطر سپاری آن آسان باشد اصول زیر را باید رعایت نمائید :

۱-  هدف : تیری که بدون هدف رها شود بی نتیجه خواهد بود. قبل از شروع مطالعه باید حتما" هدف خود را مشخص کنید . زیرا وقتی که هدف خود را مشخص کردید آمادگی بیشتری برای خواندن و یادگیری خواهید داشت و داشتن هدف به شما کمک

می­کند تا در حین مطالعه دقت بیشتری داشته باشید و تمرکز حواس نیز بهبود می­یابد، بنابراین قبل از مطالعه هر کتابی، هدف خود را به طور دقیق و واضح بیان کنید .

۲- برنامه ریزی : برنامه ریزی درسی ، این امکان را می دهد که بهتر و در زمان مخصوص به خودش آن درس را بخوانید با طرح برنامه ، نظم خاصی به روند یادگیری خود می­دهید. که این نظم خاص به مکانیسم حافظه در بخاطرسپاری مطالب کمک می کند.

۳- مکان و زمان مطالعه : مکان مطالعه باید آرام بوده، از نور کافی برخوردار باشد و زمان مطالعه بهتر است موقع صبح باشد، حافظه موقع صبح فعال­تر می­باشد.

بنابراین قبل از شروع مطالعه باید هدف مشخص شود و به صورت معقول برنامه ریزی کنید و با علاقه و بدون هر نگرانی در اجرای برنامه نهایت سعی­تان را بکار ببرید. ورزش را به زندگی خود وارد کنید.

د: درک، یادگیری و یادسپاری :

چرا برای به خاطر سپردن مطالب یک کتاب ، چند بار آن را می­خوانیم و پس از مدتی مطالب را فراموش می­کنیم؟

آیا فهمیدن دلیل بر یاد داشتن برای همیشه است؟

رعایت کدام اصل، بخاطر سپردن مطالب یک کتاب را برای همیشه امکان­پذیر می­سازد؟

برای اینکه مطالب خوانده شده را در حافظه بلند مدت خود ضبط کرده و برای مدتهای طولانی بدون مراجعه به اصل کتاب کل مطالب را به یاد داشته باشید و در مواقع لزوم با صرف وقت کمتر به یاد بیاورید می توان از روش خلاصه کردن و الگوهای یادآوری

استفاده کرد.

۱- اصل الگوهای یادآوری: عبارت از درک مطلب و متن خوانده شده ونوشتن آنها به صورت کلمات کلیدی است. این کار که همان خلاصه نویسی می­باشد در هنگام مطالعه سبب افزایش تمرکز حواس و مانع از خواب آلودگی می شود و قدرت به یادسپاری

مطلب را بالا می­برد. بنابراین خلاصه نویسی و الگوهای یاد آوری که از اصول درک و یادگیری و یاد سپاری است دارای مراحل ذیل می باشد .

الف: یادداشت برداری: در یادداشت برداری نکات بصورت اصلی و فرعی نوشته می­شوند بدین صورت که موضوع اصلی و مورد بحث را نوشته و هر مطلب راجع به آن را به طور منظم بر روی شاخه های اصلی و فرعی می نویسید در اینجا از جمله نویسی

پرهیز می­کنید و از کلمات کلیدی استفاده می­کنید. با توجه به اینکه یاداشت برداری و خواندن دو عمل مجزا می­باشد و هر یک کار فیزیکی متفاوتی دارد لذا از خواندن توام با نوشتن پرهیز کنید زیرا در کار مغز اختلال ایجاد می­کند .

ب – مرحله بازنگری و تکمیل: پس از پایان مبحث خوانده شده و خلاصه نویسی، الگوهای یاد آوری را بررسی و آن را تکمیل و مرتب کرده و در مرتب کردن سعی کنید کلمات کلیدی باهم ارتباط بیشتر داشته باشد.

ج – مرحله تعریف: بعد از آن دو مرحله متن اصلی را کنار گذاشته با نگاه کردن به الگوهای یاد آوری و کمک گرفتن از اطلاعات موجود در مغز آنچه را یاد گرفته­اید با صدای بلند توضیح دهید. این مرحله مغز شما را پویا و فعال خواهد کرد .

د – مرحله تکرار و مرور: مرور و یاد آوری از فراموشی مطالب جلوگیری می­کنند و حفظ و یاد آوری مطالب به همین عنوان است. اگر مطالب مرور و تکرار شود از فراموشی آن مطالب جلوگیری می­شود .

بیش از ۹۰% از مطالب خوانده شده بعداز ۲۴ ساعت فراموش می­شوند در حالیکه مرحله مرور مانع از فراموشی مطالب می­شود. پس باید بعد از خلاصه نویسی الگوهای یاد آوری را تکرار و مرور کنید.

● اصول دیگر بازسازی و یادآوری :

 تداعی: برای بازسازی و یادآوری موضوعات جدید باید تداعی مناسب بین آنها بر قرار کنید، چون حافظه به صورت زنجیره­ای عمل می­کند پس باید هر یک از موضوعات را یکی از حلقه­های زنجیر در نظر گرفت. آن وقت این حلقه­ها را با کمک سیستم­های

تداعی بهم پیوند داد. اما از آنجا که هر چقدر این تداعی غیر منطقی­تر باشد بهتر در حافظه باقی می­ماند، بنابراین باید سیستم­های تداعی را به صورت مضحک مبالغه آمیز رنگهای غیرواقعی درآورد تا موضوعی بهتر در حافظه باقی بماند. بنابراین تداعی بین

اطلاعات کمک بزرگی در بخاطر سپاری آنها می­کند.

 تجسم: تداعی بین اطلاعات به تنهایی کافی نیست، بلکه باید علاوه بر تداعی، آنها را به وضوح و آشکارا در ذهن خود مجسم کنید. تجسم از اعمال نیمکره راست مغز است. بنابراین اگر در هنگام بخاطر سپاری از نیمکره راست مغز خود نیز بهره بگیرید یعنی

همزمان از دو نیمکره مغز خود استفاده کنید تداعی یادگیری و بخاطر سپاری اطلاعات چندین برابر می­شود.

بنابراین به طور کلی داشتن هدف، اعتماد داشتن، علاقه، سلامتی، اکسیژن کافی، دقت، تمرکز، استراحت، خواب کافی، آرامش، مدت یادگیری، برنامه ریزی، یادگیری با فاصله تصمیم به خاطر سپردن، خوب درک کردن و… از عوامل موثر در بهبود به خاطر سپاری و بازیابی حافظه است .

تهیه و تنظیم : ربابه خیری روانشناس اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه