نهج البلاغه برگزیده‌ای از نامه‌ها، خطبه‌ها و سخنان امام علی (ع) است که سید رضی در اواخر قرن چهارم هجری قمری آنها را جمع‌آوری کرد. این کتاب به دلیل محتوا و بلاغتش، به «اخ‌ القرآن» (برادر قرآن) نام‌گذاری شده است. برخی از ادیبان عرب، فصاحت و بلاغت نهج‌البلاغه را ستوده‌اند. این کتاب در سه قسمت خطبه‌ها، نامه‌ها، کلمات قصار دسته بندی شده است.

نهج‌البلاغه به ۱۸ زبان ترجمه شده است. شرح‌ها و مستدرکات متعددی نیز در مورد نهج‌البلاغه نوشته شده که برخی تعداد آن‌ها را تا حدود ۳۰۰ عنوان بیان کرده‌اند.

بخش بندی های نهج البلاغه

خطبه ها: اولین بخش نهج‌البلاغه منتخب خطبه‌های امام علی(ع) است که شامل ۲۴۱ خطبه می‌شود. محتوای کل خطبه‌ها شامل موضوعات خداشناسی، شناخت جهان، پیدایش عالم، طبیعت انسان، امت‌ها و حکومت‌های نیکوکار و ستمکار است که منظور امیرالمومنین از بیانکردن آنها تبیین و تشریح علوم طبیعی و جانورشناسی یا نکته‌های فلسفی یا تاریخی نبوده است، بلکه منظور ایشان درک از خداشناسی و مسائل مهم اسلامی است. خطبه‌های شقشقیه، غراء و متقین، مهم‌ترین خطبه‌های نهج‌البلاغه معرفی شده‌اند.
نامه ها : ۷۹بخش دارد که شامل ۱۲ وصیت‌نامه، سفارش و بخش‌نامه و ۲ فرمان، یک دعا، یک پیمان‌نامه و ۶۳ نامه مکتوب است. نامه‌های نهج‌البلاغه که مخاطب آن، بیشتر کارگزاران حکومتی، فرماندهان نظامی و ماموران مالیاتی بوده اند، به مسائل حکومت‌داری و نحوه تعامل مسئولان حکومتی با مردم پرداخته است. مضمون نامه ها به گونه ای است که، نظر می‌رسد نامه‌ها را پدری مهربان و دلسوز برای فرزندان خود نوشته است. معروف ترین نامه ها می توان به نامه به امام حسن(ع)، نامه‌ی به مالک اشتر و نامه به عثمان بن حنیف اشاره کرد.
کلمات قصار: شامل ۴۸۰ کلمه است. برگزیده سخنان حکمت‌آمیز امیرالمؤمنین(ع)، پندها و نیز پاسخ پرسش‌ها و گفتارهای کوتاه حضرت علی(ع) در این بخش آمده است.
«هرگاه خدا بنده‌ای را خوار دارد، او را از (آموختن) علم برکنار دارد.»
«هنگام فتنه چون شتر دو ساله باش نه پشتی تا سوارش شوند و نه پستانی تا شیرش دوشند – چنان زی که در تو طمع نبندند.»
«بهترین کارها آن بود که به ناخواه خود را بدان واداری.»
«کارها چنان رام تقدیر است که گاه مرگ در تدبیر است.»
«زبان تربیت نشده، درنده ای است که اگر رهایش کنی می گزد.»
«ناتوان ترین مردم کسی است که در دوست یابی ناتوان است و از او ناتوان تر آن که دوستان خود را از دست میدهد.»
«عاقل کسی است که هرچیز را در جای خود قرار می دهد. گفته شد:جاهل را توصیف بفرما. فرمود توصیف کردم.»