راهکارهای اجتناب از هراس و دلهره و رسیدن به آرامش و تاب آوری در ایام بیماری کووید-۱۹ خیلی دارای اهمیت شده است.این روزها خبرهای بسیاری از بیماری کووید-۱۹ و راه های مقابله با آن از دور و نزدیک به چشم و گوشمان می رسد،که بیشتر این اخبار حاوی پیام های منفی هستند .دراین وضع ،مغز ما پیوسته در معرض اطلاعات گوناگون درباره ی بیماری قراردارد و هنوز یک پیام را به درستی پردازش نکرده است، پیام های دیگری را دریافت می کند.
به گزارش مفدامشهد، علی جاودانی، کارشناس اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه، در نوشتاری به مقوله ارتباطات و سلامت مردم اشاره کرد و عنوان داشت: به طور کلی در حوادث و فوریتها مخاطبان رسانهها افزایش پیدا میکند و شهروندان به دنبال دریافت اطلاعات در مورد حوادث و تأثیر آن بر زندگی خودشان هستند. این تقاضای اطلاعات باعث مصرف بیشتر اخبار و در نتیجه افزایش مخاطبان میشود.
در این یادداشت آمده است:
برخی بیشتر از دیگران دچار استرس می شوند
در مطالعه ای که ژوئن ۲۰۲۰ از ۵۴۱۲ بزرگسال آمریکایی به عمل آمده ۴۰ درصد پاسخگویان دست و پنجه نرم کردن با سلامت روانی یا مسائل مرتبط با مصرف مواد یا الکل را گزارش کرده اند. این یافته به این نمی پردازد که آیا پاسخگویان به کووید۱۹ مبتلا شده اند یا خیر. از آن زمان برخی از کسانی که تجربه ابتلا به کووید۱۹ داشته اند، اکنون گزارش می کنند که تا ۹۰ روز بعد از تخفیف بیماری شان، نشانه هایی از مشکلات سلامتی روانی در آنها ظاهر شده است.
در این گونه مواقع مغز قدرت پردازش صحیح و کارآمد را از دست می دهد و دچار تحریف ها و خطاهای شناختی از جمله فاجعه انگاری،پیش گویی منفی و فیلتر کردن می شود، و اینجاست که چرخه ی بیماری زای فکر هیجان- رفتار به حرکت می افتد. این پدیده در طی ارتباط فرد با دیگران و تاثیر رسانه ها شتاب می گیرد. در یک جامعه افراد بطور خودکار، بعضی رفتارها و هیجانها را به یکدیگر منتقل می کنند از جمله نگرانی از بیمارشدن ،که این روزها بسیار شایع شده است.
رد و بدل شدن اخبار و گسترش شایعات، ناخوشایند است و متاسفانه اگر این هیجانها مدیریت نشوند، افراد پیگیر حوادث و خبرهای بیشتری می شوند و بطور ناخواسته بیشتر پیام های منفی مربوط به بیماری و مرگ را می بینند و می شنوندرد و بدل شدن اخبار و گسترش شایعات، ناخوشایند است و متاسفانه اگر این هیجانها مدیریت نشوند، افراد پیگیر حوادث و خبرهای بیشتری می شوند و بطور ناخواسته بیشتر پیام های منفی مربوط به بیماری و مرگ را می بینند و می شنوند و به خاطر می سپارند و بهتدریج به احساس ناتوانی یا سردرگمی در مقابله با عامل بیماری زا دچار می شوند و رفتارهایی مانند تمیزکردن وسواس گونه، ضدعفونی کردن مفرط اشیاء، چک کردن نشانه های بیماری در خود و دیگران، انجام رفتارهای پرخطر از جمله مصرف داروهای خودسرانه، مصرف سیگار و الکل در پی این درماندگی رخ می دهد و این دور باطل مدام تکرار می شود و رفته رفته فرد خودرا در معرض نگرانی ها و آسیب های بیشتری قرار می دهد.
با کاهش تفریحات بیرون از خانه، بازار تماشای فیلمها و مجموعهها و استفاده از رسانههای مجازی بهصورت چشمگیری افزایش یافته است. نمود واضح این استقبال را میتوان در آمارهای ارائهشده از سوی موسسات مختلف به خوبی مشاهده کرد. آخرین نظرسنجی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در همین رابطه نشان میدهد نزدیک به ۴۰درصد افراد شرکتکننده در نظرسنجی که با عنوان «اوقات فراغت در دوران کرونا» انجام گرفته است، گفتهاند در قیاس با دوران پیش از کرونا، بیشتر برنامههای تلویزیونی را مشاهده کردهاند. بنا به گفته متولیان این نظرسنجی، جامعه آماری این نظرسنجی را شهروندان ۱۸ سال و بالاتر ساکن در شهر و روستاهای کشور تشکیل داده و تعداد نمونه آن، ۲۱۰۳ نفر بوده است که بهصورت تصادفی انتخاب شدهاند. اما نکته شایان توجه در این آمارگیری به افزایش فعالیتها در شبکههای اجتماعی و مجازی مربوط میشود. نظرسنجی «اوقات فراغت در دوران کرونا» نشان میدهد ۱/ ۳۹درصد پاسخگویان نسبت به قبل از کرونا، بیشتر در شبکههای اجتماعی فعالیت میکنند. طبق این نظرسنجی تنها ۳/ ۲۲درصد افراد پاسخگو اظهار کردهاند میزان فعالیت در شبکههای اجتماعی تفاوتی نسبت به قبل نداشته و ۴/ ۴درصد افراد نیز گفتهاند فعالیتشان در این زمینه کاهش داشته است. ۸/ ۳۳درصد پاسخگویان نیز در شبکههای اجتماعی فعالیت نمیکنند. افراد بدون تحصیلات دانشگاهی نسبت به پاسخگویانی که تحصیلات دانشگاهی دارند، بیشتر اعلام کردهاند فعالیتشان در شبکههای اجتماعی در قیاس با قبل از شیوع کرونا افزایش یافته است.
تجربه ی مکرر نگرانی و دلهره را مسبب ترشح هورمون های استرس علایم جسمی آشوبناک و آشفته مانند نوسان و تندی ضربان قلب و ریتم تنفس ،تکرر ادرار، خشکی دهان و لرزش اندام ها استتجربه ی مکرر نگرانی و دلهره را مسبب ترشح هورمون های استرس علایم جسمی آشوبناک و آشفته مانند نوسان و تندی ضربان قلب و ریتم تنفس ،تکرر ادرار، خشکی دهان و لرزش اندام ها است و البته در حالت طبیعی همه ی افراد استرس و خشم و نگرانی و دلهره را تجربه می کنند و به آن پاسخ می دهند ولی زمانیکه بطور مکرر و مزمن به سراغ فرد بیایند ،آسیب می رسانند و بدن را دچار فرسودگی و بیماری می کنند .این هیجانها می توانند کارکرد اعضای حیاتی بویژه قلب و کبد را دگرگون کنند و موجب ضعف سیستم ایمنی شوند و بدن را در برابر ابتلا به هر بیماری آسیب پذیر تر کنند.
در شرایط کنونی بیماری نوپدید کووید ۱۹ کشورها را در سراسر جهان درگیر نموده و مورد توجه دولتها، محققان و مردم در کشورهای مختلف قرار گرفته است و نگرانیهای بین المللی در زمینه بهداشت ایجاد کرده است. در این حالت، میلیاردها نفر در سراسر جهان مشتاق هستند تا از طریق رسانههای اجتماعی اطلاعات مربوط به کووید ۱۹ را به دست آورند. در چنین موقعیتی رسانهها نقش بسیار مهمی در کنترل همه گیری این بیماری دارند، زیرا در همه گیری ها کنترل شیوع بیماری یک نیاز اساسی است که این امر به شناسایی زود هنگام علائم، اقدامات سریع تشخیصی، مدیریت مؤثر بیماری و اقدامات پیشگیرانه مناسب نیاز دارد. بخشهای مختلف از دولت گرفته تا مراکز مراقبتهای بهداشتی، رسانهها و عموم مردم به نوبه خود در این موضوع نقش مهمی دارند.
رسانهها، مهم ترین ابزار ارتباط بشر با واقعیتها هستند. رسانه واسطه ای میان واقعیت و انسان ایجاد کرده و بنابراین نحوه انتقال واقعیت، همواره به اشکال مختلف تحت تاثیر رسانه قرار می گیرد. گسترش بیماری کرونا به مثابه یک واقعیت، چنین وضعیتی در رسانه ها پیدا کرده، و هر رسانه ای با توجه به گرایش های خود، به انعکاس مطلوب خود از حوادث پیرامون این واقعیت می پردازد. بنابراین جریان شناسی گزاره های تولیدی رسانه ها و دسته بندی آنها از اهمیت بالایی در تحلیل مواضع آنها دارد.
به استناد نظرسنجی «اوقات فراغت در دوران کرونا»، ۹/ ۳۷درصد افراد پاسخگو گفتهاند در قیاس با دوران پیش از کرونا، بیشتر برنامههای تلویزیونی داخلی را مشاهده میکنند. میزان تماشای برنامههای تلویزیونی ۸/ ۲۸درصد پاسخگویان، نسبت به پیش ازکرونا تفاوتی نداشته است. ۷/ ۶درصد افراد نیز در این ایام کمتر برنامههای تلویزیون را تماشا کردهاند. همچنین ۲/ ۲۶درصد پاسخگویان اعلام کردهاند برنامههای شبکههای داخلی تلویزیونی را نمیبینند. افراد بدون تحصیلات دانشگاهی، نسبت به پاسخگویانی که تحصیلات دانشگاهی دارند، بیشتر اعلام کردهاند میزان تماشای برنامههای تلویزیون برای آنان در قیاس با قبل از شیوع کرونا افزایش یافته است. ساکنان روستاها نیز در قیاس با شهرنشینان، بیشتر برنامههای تلویزیون ایران را نسبت به قبل از شیوع کرونا میبینند. ۱/ ۴۸درصد پاسخگویانی که از طریق برنامههای تلویزیون اوقات فراغت خود را در دوران کرونا گذراندهاند (۴/ ۳۵درصد کل نمونه)، مخاطب فیلم و سریال این رسانه بودهاند. ۷/ ۳۹درصد این دسته از پاسخگویان (۲/ ۲۹ درصد کل نمونه) نیز پیگیر اخبار کشور از طریق تلویزیون بودهاند. دیگر برنامههایی که این دسته از پاسخگویان مخاطب آن برای سپریکردن اوقات فراغتشان در دوران کرونا بودهاند، بهترتیب عبارتند از مستند، برنامههای علمی، برنامههای مذهبی، آموزشی و میزگرد و مصاحبه شخصیتها.
زنان نسبت به مردان بیشتر مخاطب فیلم و سریالهای تلویزیون در دوران کرونا بودهاندزنان نسبت به مردان بیشتر مخاطب فیلم و سریالهای تلویزیون در دوران کرونا بودهاند. جوانان نیز در قیاس با سایر گروههای سنی، بیشتر فیلم وسریالهای تلویزیون را برای پر کردن اوقات فراغت دیدهاند. پاسخگویانی که تحصیلات دانشگاهی دارند، با اختلاف اندکی نسبت به افراد بدون تحصیلات دانشگاهی، برای گذراندن روزهای کرونایی، بیشتر فیلم و سریالهای صداوسیما را تماشا کردهاند. از سوی دیگر، مردان نسبت به زنان بیشتر مخاطب اخبار تلویزیون در روزهای کرونایی بودهاند. در بین گروههای سنی نیز افراد بالای ۴۵سال بیشتر اعلام کردهاند در این ایام، اخبار تلویزیون را برای پرکردن اوقات فراغت دنبال کردهاند. همچنین پاسخگویان بدون تحصیلات دانشگاهی، نسبت به افرادی که تحصیلات دانشگاهی دارند، بیشتر گفتهاند در دوران کرونا به تماشای اخبار صداوسیما پرداختهاند.
در آخر به اجمال،برخی از تکنیک ها و راهبردهای ذهنی- بدنی که برای مدیریت استرس در این موقعیت ها می توان پیشنهاد نمود، را بیان می دارم؛
مساله مداری بجای هیجان مداری:افراد مساله مدار در هنگام بروز مشکل و بحران به دنبال راه حل های منطقی می گردندو خود را به احساسات نمی سپارند.
مثبت اندیشی و افکار مثبت نسبت به خود و آینده
خود گویه های مثبت و تکرار آن با خود(من می توانم برمشکلات پیروز شوم،من انسان توانمندی هستم، من اندام های سالمی دارم و ...)
توجه به رویدادهای خوب و خبرهای مثبت
انجام بازی های سرگرم کننده با خانواده(همنشینی با خانواده باعث ترشح هورمون عشق(اکسی توسین)و هورمون های شادی(سروتونین)می شود.)
مطالعه کتاب های شعر و ادبیات
گفتگو تلفنی با دوستان و نزدیکان
بوییدن رایحه های خوشبو و خنک
تنفس عمیق سه مرحله ای (یک دم عمیق، نگهداری هوا در ریه ها و خالی کردن هوا از ریه ها با یک بازدم عمیق)
استفاده از رنگ های آرامش بخش از جمله سبز و فیروزه ای در محیط کار و زندگی، لباس ها و زیور آلات
و از همه مهمتر، اخبار رسانهها، تعداد فوتی ها، تعداد ابتلا، اخبار کذب، شایعات را کلا کنار بگذارید و فقط ذهن خود را معطوف به زندگی کردن و احتیاط های فردی و اجتماعی بفرمایید.
خبرنگار: حمید دهقانیان